Visuele effecten

In tegenstelling tot de rarekiek presenteerde het panorama optische spektakels die je letterlijk omringden.

In de 18de eeuw werden optische voorstellingen trekkers op de kermis. Een nieuwe uitvinding op dit vlak was het panorama. In Parijs stonden er aan het eind van de 18de eeuw lange rijen voor het Phantasmagoria. Dat was een soort schaduwspel waarin beelden door rook heen werden geprojecteerd. Er waren er behoorlijk wat van in de Franse hoofdstad, meestal in speciaal ervoor ingerichte gebouwen. Maar er waren ook reizende Phantasmagoria’s, die overal kermissen aandeden.

Een fantasmagorie aan het eind van de 18de eeuw. De verschijning van de duivel veroorzaakt ongeloof en angst. De afbeelding doet een milicien zelfs zijn sabel trekken.

Vrouwen vallen flauw en mannen deinzen terug bij de aanblik van Magere Hein in de fantasmagorie van Richardson, eind 18de eeuw.

Pioniers van de fantasmagorie waren de Duitse goochelaar Paul Philidor (die er een bouwde in 1792) en de Belgische impresario Etienne Gaspar Robertson (die er in 1799 in Parijs een opende). Robertson introduceerde nieuwigheden zoals de mechanische projectie van driedimensionale figuren en afbeeldingen. Hij paste ook de techniek van de camera obscura aan om levende acteurs te kunnen projecteren. Robertson creëerde een theatraal griezelspektakel met buiksprekers, elektrische schokken, lichteffecten, muziek, neponweer, rook en wierook.

Le Magazin Pittoresque publiceerde deze scène uit een fantasmagorie in 1845. Achterlijke toeschouwers moeten hebben gedacht dat ze een verschijning zagen.